Op de afdeling waar ik werk verblijft Thea voor een detox van verschillende verslavende middelen. Thea heeft pech gehad in haar leven, na een aantal mislukte operaties kan ze zich alleen nog op krukken of met behulp van een rolstoel voortbewegen. Desondanks is ze over het algemeen opgeruimd van aard gebleven.

In de periode van haar opname is het een jaar geleden dat Thea’s moeder overleden is en op de sterfdatum maakt ze tijdens het CREA-blok een tekening …. Op een vel A3-papier wordt een doodskist getekend en daarin verschijnt lijntje voor lijntje de moeder van Thea, een moeder zoals er duizenden zijn, meer een soort oma. Eerst de kist, dan de moeder, de kaders liggen duidelijk vast.
In dezelfde week is het 15 jaar geleden dat Thea getrouwd is en uit haar verhalen heb ik wel begrepen dat die jaren geen vetpot voor haar en haar man waren. Een paar dagen voor haar trouwdag wordt Thea onrustig en vraagt herhaald of er misschien post voor haar is afgeleverd, ze verwacht namelijk een enveloppe, maar die komt pas op de dag zelf. Er zit iets hards in en volgens de afdelingsregels wordt de post in het bijzijn van een medewerker opengemaakt. Het is een wenskaart met daarop vastgeplakt een biljet van 20 euro. Thea is er zeer verguld mee en wil van dat bedrag haar medecliënten en medewerkers trakteren…..

Diezelfde week attendeert een bekende mij in mijn stamcafé op het jaarverslag van de regionale zorgorganisatie Stichting Sutfene en met name op de beloning van de inmiddels als ridder afgezwaaide bestuurder Venema. Voor mij geen verrassing, ik ken een aantal grootgraaiers (en ook deze) van dichtbij en ik heb al eens vaker gewezen op het onzindelijke en grenzeloze gedrag van bestuurders daar waar het gaat om hun eigen beloning (http://bornia.weblog.nl/70/vaagtaal-kletskoek/), maar het kan nog veel gekker…… de best betaalde bestuursvoorzitter van 2011 is John Hammergen van McKesson Corp., een bedrijf in de farmaceutische sector dat onder meer producten levert aan apotheken. Hij haalde in totaal 145 miljoen dollar (ruim 111 miljoen euro…. dus ruim 300.000 euro per dag!!) op.

Ik moet denken aan Thea en haar blijdschap over de ontvangst van een briefje van twintig, wat je dáár allemaal mee kan doen…..!!

Ik denk dat ik de wandeling van Wassenaarse Slag naar Katwijk en terug al zo’n 50 jaar maak. Vanaf mijn 7e maakte die wandeling elke zomervakantie deel uit van de strandvakanties bij oom Jan, de tweelingbroer van mijn moeder die in Den Haag woonde. Mooi weer betekende steevast een fietstocht via Wassenaar naar het strand. Was het geen strandweer dan waren er maar 2 alternatieven: winkelen in Den Haag (de hofvijver… de passage… het Lange Voorhout…..) of fietsen door de duinen.
Als 7-jarig jochie leerde moeder mij, aangestaard door Duitse toeristen, haring eten (” hoofd achterover en afhappen maar… niks van aantrekken als ze kijken”) achter het witte kerkje van Katwijk.

De gewoonte om bij mooi weer halfnaakt over de boulevard te slenteren was nog onbekend en sommige winkels hadden zelfs een bordje waarop stond dat het klanten niet toegestaan was zich in badkledij in de winkel te bevinden. Hoe anders was dat op de laatste mooie vrijdag van September 2011……
Het slechte seizoen voor de strandpaviljoens had er op Wassenaarse Slag voor gezorgd dat onze vaste stek (De Gouden Bal) al afgebroken werd en bij het beschikbare alternatief (De Zeester) was de bediening niet alleen in chagrijnig met -ondanks het herhaalde mantra: “mijn collega komt zó bij u”- lange wachttijden, ook de kaart bleek daar flink uitgedund,…. de gasten moesten de restjes opmaken. Voorlopig dus maar geen “Zeester” meer…..
Na de zure bediening in Wassenaar was het: op naar Katwijk. ‘t Was eb dus lekker hard zand onder de hakken. Zo’n 200 meter na de laatste strandtent van De Slag stap ik door de laatste kabbelende golfjes die over het strand tuimelen. Op die plek heb ik op 9 maart 2006 (haar verjaardag) de as van mijn moeder in precies zo’n golfje uit de urn gekieperd en een paar keer per jaar onderneem ik de bedevaartstocht naar het strand waar zij me leerde zwemmen. Ik vraag me af of er ergens nog een restje DNA rond mijn voeten spoelt.
In de heldere lucht is de toren van het witte kerkje van Katwijk al te zien, maar lijkt toch niet dichterbij te komen… Op het strand is heel lang niets, een enkele verdwaalde zonaanbidder steekt zijn hoofd boven de duinrand uit, precies boven de plaats waar zijn voetsporen in het helmgras verdwijnen.

Langzaam naderen we het naaktstrand van Katwijk. Het eerste teken daarvan is een oudere heer, van top tot teen gebruind, die als een Neptunus uit de slome branding rijst. Witte krans met haar, stevig geslacht tussen de benen en een rechte rug. De volgende naaktgast is een vage kopie van nr. 1 (óf nr. 1 zelf, maar 20 jaar later)… bleek, kromme rug, sliertig haar en verschrompelde mannelijkheid. Gelukkig, zo kan het dus ook.

Het volgende plaatje is “Fellini-waardig”;…. twee Katwijkse refo’s -beiden eind twintig-, gehuld in lange rokken en getooid met knoedels kloppen hun handdoeken uit en maken zich op om de tocht door de woestijn naar het beloofde land dat Katwijk heet weer aan te vangen. Nog geen 20 meter links van hen, de voorwielen van hun bepakte trekking-fietsen in het water, staan twee oudere naakte lesbiennes. Er wordt aan de bagage gerommeld en er wordt gezoend.
Gevangen in de samendrukkende eigenschappen van de telelens had dit een prachtig tijdsdocument geweest om vast te leggen, maar ik ben geen Ed van der Elsken en ik geneer me teveel om mijn camera te pakken. Het moment verglijdt ongemerkt in de vergetelheid.

De Zeester in Katwijk heeft maar één ding gemeen met haar naamgenoot in Wassenaar… de naam. De bediening in Katwijk is ongedwongen vriendelijk, hier heeft men duidelijk plezier in het werken. De zon schijnt in een aangename september-modus en we hoeven helemaal niet meer weg…. blijven plakken…. nog een borrel…. dan eten…. dan tegen de ondergaande zon in terug. Het is inmiddels vloed en de mooie harde zandvloer van die middag is weg, het stand is een grote mulle zandbak geworden. Het ongeluk komt nooit alleen en drank en eten hebben hun werk ook gedaan; we ploeteren terug. Bij het oversteken van het strand in Wassenaar kijken we nog één keer naar de Wassenaarse Zeester; alles donker.

Je kon zien dat ze een mooie vrouw was geweest want eigenlijk was ze dat nog steeds. Maar het langdurig gebruik van verslavende middelen had verwoestende sporen nagelaten in haar uiterlijk. Ze sprak het verzorgde Nederlands zoals oudere Indo’s dat over het algemeen doen, met een prettige en melodieuze dictie. De afgelopen dagen had ze veel last gehad van ontwenning, maar nog veel meer van de problematische relatie met haar vriend. Haar telefoongesprekken met hem vulden een groot deel van haar dag en steevast eindigden die gesprekken in wanhopige huilbuien van haar kant. Ze had een veelbewogen leven achter de rug van misbruik, prostitutie, ‘foute’ mannen en mishandeling, maar ze kon die cirkel niet doorbreken. Na de zoveelste telefonische ruzie en aanvullende huilbui stond ze plots voor me, ze had Pippi Langkous staartjes gemaakt en keek me met betraande ogen aan. “Ben ik lastig….?” vroeg ze met een dun stemmetje. En terwijl ze dat vroeg moest ze iets aan haar staartjes schikken. Ze boog zich achterover waarbij haar rug hol ging staan en haar bloesje dat eerst keurig op de tailleband van haar broek had gerust schoof wel 15 centimeter omhoog. In een flits zag ik haar strakke getinte buik en toen ik weer opkeek, keken haar grote bruine ogen recht in de mijne. Ik realiseerde me direct dat ik erin was geluisd, we zagen het in elkaars ogen en wisten het allebei… dá­t was de bedoeling geweest, dá­t moest ik zien. Maar wat dacht ze in mí­jn ogen gelezen te hebben?

 
De meningen zijn verdeeld; zijn sociale media een zegen of vloek voor de mens? Bij mijzelf slaat de weegschaal vooralsnog door in het positieve. Zelfs uit het op het oog negatieve is positieve informatie te halen.

In een provinciestad onder de rook van mijn eigen woonplaats verandert een café van eigenaar. De reden: de voormalige uitbaters waren niet zo heel bedreven in het uit elkaar houden van debet en credit. De twitterberichten van de oude eigenaresse hebben echter onveranderd een juichende toon alsof het nog steeds 'excelsior' is. Die heeft niks geleerd, haar twitteraccount vormt een rijke bron van informatie voor toekomstige investeerders. 'Nooit aan beginnen' schreeuwt elk bericht je toe.

De nu bijna ex CEO (zoals hij zichzelf graag liet noemen) van de regionale zorginstelling Sutfene werkte in 2006 zijn medebestuurder vakkundig de vergetelheid in. Kennelijk bleef er daarna toch iets knagen aan het rudimentaire geweten van de bestuurder. Hij gebruikte onder andere zijn account op LinkedIn om zijn oud-collega na zo'n 4 jaar als eerste levensteken het volgende berichtje te sturen: "Bonnes Venema indicated you as a former collegue from Sutfene….." Het verzinnen van een eigen tekst in het vrije keuze vakje bleek een te lastige opgaaf. Goethe liet het zijn Faust al zeggen: "Du bleibst doch immer was du bist".

 
Ondanks de sussende en verraderlijk vaderlijke woorden van Hans Hillen over het gewenste 'gedekt houden van de kaarten' is het overduidelijk dat er in de praktijk sprake is van censuur. Het is dan wel niet de botte repressiviteit van totalitaire staten die makkelijk aanwijsbaar is, maar het gaat in landen die democratisch heten te zijn doorgaans om een geniepiger soort. Censuur wordt verpakt in sussende 'adviezen' die bij het niet volgen ervan uiteindelijk leiden tot -om maar weer eens een oude term te gebruiken- 'Berufsverbote'. Een recent voorbeeld?….. de onsmakelijke affaire rond Fred Spijkers.
Militairen op missie willen doen waarvoor ze zijn opgeleid en ergeren zich in hoge mate aan de ambtenarenmentaliteit van politieke apparatsjiks als Hillen en zijn illustere voorganger van Middelkoop.
De verhalen van militairen die op zondagavond een rol WC-papier in hun tas stoppen omdat op de kazerne het laatste velletje verbruikt is en niet wordt aangevuld en over de defecte wc's die worden afgesloten in plaats van gerepareerd zijn wijd verbreid en niet verzonnen. Hetzelfde geldt voor de logistieke onmacht van Defensie bij het Centraal Kleedpunt in Soesterberg. Militairen die uit Afghanistan kwamen kregen bericht dat de kleding die zij vóór hun vertrek hadden moeten hebben nu beschikbaar was….

In 2010 schreef ik enkele colums op de website van het thuisfront van het Ministerie van Defensie, maar die hadden naar de mening van de redactie (ingefluisterd door het Ministerie - http://bornia.web-log.nl/weblog/2010/03/censuur.html-) een te hoog politiek gehalte. Daarop werd mij vriendelijk verzocht mijn toon te matigen. Klets natuurlijk, nooit aan beginnen. Vervolgens bleek de aardige mevrouw uit de redactie waarmee ik op vliegbasis Eindhoven nog zo genoeglijk had staan praten, mij enkele maanden later plotseling niet meer te kennen toen wij 1 meter van elkaar af stonden om te terugkerende militairen te verwelkomen… "De kaarten gedekt houden' doet mij teveel denken aan de stilte in de archieven van de Katholieke internaten.

Beste G.,
Het laatste half jaar heb ik je regelmatig ontmoet op mijn werkplek. In je leven heb je zo'n beetje alles gebruikt wat aan drugs voorhanden is, 'polygebruiker' is het woord dat we daarvoor hebben. Je hebt het leven op straat en in de slaaphuizen dan ook uit eigen ervaring en vaak niet tot je plezier leren kennen.
Je verbleef bij ons op diverse afdelingen, allemaal in verschillende stadia van ontgiften, de zaak op de rails krijgen, vooruit kijken  enz. Dat was niet altijd makkelijk voor je want je moet daarbij voortdurend stilstaan bij jezelf en daarmee aan de slag.
We spraken samen over je jeugd en de tegenvallers in je latere leven en de schaamte die daar bij hoort. En natuurlijk spraken we over je gebruik en je verwachtingen van een toekomst zonder gebruik. Vrienden had je  niet of weinig. Je probeerde dat wel, maar wie wil er nu met een junk bevriend zijn, zo stelde je mij de vraag. En ik zag daarbij de pijn in je ogen.

In de laatste zes maanden heb ik je leren kennen als een doorzetter. Je was inmiddels clean van alle middelen en je had nog één wens; afkicken van de methadon, het laatste middel dat je gebruikte. Dat is je nu gelukt en ook dat was geen makkelijk traject. Elke dag bleef je 'trek' houden, had je spierpijn en voelde je jezelf ellendig. Je vroeg daarvoor geen aandacht want 'het hoorde erbij' zo vond je zelf. Toch heb ik in die periode kennis kunnen maken met je fijnzinnige en intelligente humor ook op de momenten dat het overduidelijk was dat je er beroerd aan toe was. 

Ik heb in die maanden regelmatig gedacht aan de 'eigen schuld, dikke bult' opmerkingen als het over verslaafden gaat en aan de opmerkingen van Sabine Uitslag van het CDA over de 'losers' die GHB gebruiken. Vreemd, ik heb een man leren kennen die bezig is zichzelf bij de haren uit het moeras te trekken en ik moet zeggen dat ik daar meer respect voor heb dan voor het vluchtige succes van politieke oneliners.
G, trek je vooral niets aan van de mening van die anderen. Als ik aan jou leven denk schiet mij een zin in gedachten uit het boek "Een hermelijn in Tsjernopol" van Gregor von Rezzori: "Bedenk jonge vrienden," zei de prefect ooit tegen ons, "dat de meeste mensen het leven alleen maar kennen van horen zeggen."

In de open keuken van de huiskamer staan ze naast elkaar aan de afwas. De kleinste is ouderwetse penose en zou zó in Baantjer kunnen spelen, de langste steekt 2 koppen boven hem uit en is een gepensioneerd politieman. Ze delen meer met elkaar dan alleen hun 'beroepsmatige' contacten, namelijk ook hun alcoholverslaving. Maar er is in deze huiskamer geen sprake meer van 'boef' en 'diender' en het ijs breekt als 'boef' omhoog kijkt naar 'diender' en zegt: "Ik had nooit gedacht nog eens samen met een diender af te wassen."

Politici zoeken, zeker als het komkommertijd is, allerlei openingen naar publieke aandacht. Niets is te gek om aandacht te trekken. Was het in Mei jongstleden de stoere uitspraak van Sabine Uitslag, woordvoerder Zorg van het Christen Democratisch Appèl, ('t is maar dat u het weet) over de losers die verslaafd zijn aan GHB, nu roept het bakken van een eitje voor haar minnaar associaties bij haar op met mantelzorgers. Negatieve aandacht is óók aandacht, heeft ze wellicht gedacht. Ik weet niet welke ervaringen Sabine heeft met mantelzorg, maar de vrijwilligers die ik ken bij de Vrijwillige Terminale Thuiszorg zullen weinig herkenning hebben met deze oprisping van Sabine. En ik denk dat hetzelfde van toepassing is voor ouders die hun gehandicapte kind verzorgen, partners die voor hun terminale 'lief' zorgen (om de terminologie van Sabine maar vast te houden) en kinderen die hun ouders begeleiden op hun laatste en vaak ellendige reis naar de eeuwigheid.

Kon de uitspraak over de 'GHB-losers' misschien nog worden afgedaan als jeugdige overmoed of een 'slip of the tongue', de uitspraak over mantelzorgers duidt er op dat er structureel iets mis is met de manier waarop Sabine spreekt en schrijft over haar portefeuille. Sabine is afkomstig uit de zorg zo vertrouwde ze me toe en een bezoekje aan de website www.parlement.com bevestigt dat, maar daar valt ook op dat haar loopbaan in de zorg er vooral een is geweest van jobhoppen en ik denk dat haar ervaring met het echte handwerk zich heeft beperkt tot haar periodes als stagiair.

In Westerhaar, het geboortedorp van Sabine, woont een aardige jongen die verslaafd is aan GHB. Hij woont bij zijn moeder die zich grote zorgen maakt over haar verslaafde zoon, het kind waarop zij zo trots is geweest. Zij vraagt zich elke dag af waarom Sabine haar zoon zo nodig een loser moest noemen, een verliezer, een mislukkeling. Maar Sabine is al weer verder indachtig de uitspraak van de politieke 'Godfather' van het CDA, (rooie) Piet Steenkamp: "de honden blaffen, maar de karavaan trekt verder". Op dit moment zijn het duizenden geschoffeerde mantelzorgers die kennismaken met de betrokkenheid van Sabine bij haar portefeuille. Met deze aaneenschakeling van domme uitspraken vraag ik me af hoe lang haar geplaagde partij nog werkloos toekijkt.
Ondertussen laat Sabine zien dat die portefeuille voor haar niet meer betekent dan een sport op de ladder die haar omhoog moet voeren in de rangen van haar Christen Democratisch Appèl. Vanaf die ladder roept zij beledigende oneliners naar beneden op jacht naar nieuwe voorkeurstemmen. Ik denk dat haar medewerker Rico den Boer het wel weer druk heeft met het beantwoorden van de 'vele duizenden mails'.

Maar het schandelijkste moet nog komen. Ook dit keer draait Sabine de zaak om; het gaat er niet om dat zij de plank misslaat, nee het ligt aan de anderen. In Tubantia zegt ze: "Ik zou willen dat mensen in de spiegel kijken, dat ze zich iedere dag weer afvragen: wat heb ik vandaag voor de samenleving gedaan, wat heb ik betekend?' Daarom ook wil ze de 'reaguurders' op internet, die zo fel en venijnig op haar column reageren, nog wel even iets meegeven. „Die mensen, en dan bedoel ik nadrukkelijk de mensen die niet de dagelijks zorg voor een ernstig ziek famielilid hebben, wil ik vragen: wat gaat u dan morgen doen voor de samenleving? Hoe gaat u zich dan inzetten voor een ander?”, daagt Uitslag haar critici uit. http://www.tctubantia.nl/regio/article9143859.ece.
Van enige zelfreflectie bij Sabine cs is geen enkele sprake, haar criticasters moeten nu zélf verantwoording afleggen. Kennelijk is Sabine van mening dat zij zelf een enorme bijdrage levert aan de samenleving. Ik zie die bijdragen wel bij de werknemers in de zorg, de stratenmakers en timmerlieden, de postbezorgers, politie en bij de vrijwilligers die de duizenden verenigingen belangeloos besturen, de ouders die trouw de 'bardienst' vervullen op de sportvereniging van hun kinderen en al die anderen die de sociale samenhang in onze maatschappij bevorderen, maar ik zie die bijdragen niet in het uitschelden door Sabine van verslaafden en het versimpelen van het werk van mantelzorgers. Wanneeer heeft Sabine voor het laatst in de spiegel gekeken?
Ze zou dat eens kunnen doen door kennis te nemen van hetgeen de filosoof Theodor Adorno in zijn "Negative Dialektik" heeft geschreven over de rol van de criticus die zich niet monddood moet laten maken door het verwijt dat hij ook een alternatief moet aandragen of dat kritiek niet alleen destructief, maar ook constructief behoort te zijn. Om het voor Sabine begrijpelijk te houden komt de kern van zijn betoog neer op: "Je hoeft geen schoenmaker te zijn om te beoordelen of een schoen past".

PS,
Beste Sabine, zelf werk ik als uitvoerende in de zorg en als vrijwilliger bij de vrijwillige terminale thuiszorg. Mag ik dan wél reageren?

Nu de vakanties in de bouwsector aanbreken moet er in de laatste dagen nog veel worden “afgemaakt“. Overal in het land manen werkgevers hun medewerkers tot spoed aan. Sommigen verzoeken hun werknemers om over te werken, andere vragen vragen niets, maar vinden ‘overwerk’ de natuurlijke predestinatie van hun werknemers en nog weer anderen houden er een speciale communicatie op na. Deze hoorde ik toevallig, zittend op een terrasje in de zon, naast de verbouwing van een historisch pand. Het was een mooie dag, de zon scheen, ergens in het verbouwde pand klonk een radio en bouwvakkers liepen in en uit. Op het naastgelegen terrasje zaten enkele stamgasten, een ouder echtpaar met wandelschoenen en stadplattegrond en een jongen met een laptop.

“Hé …, je moet een beetje harder lopen” riep de werkgever. De aangesprokene was een metselaar en dichtbij zijn pensioenleeftijd. De jaren van hard werken in weer en wind waren aan hem af te zien. Hij viel moeiteloos in de categorie ‘oudere werknemers in zware beroepen’ waarover nu zoveel gekrakeel is in de nieuwe AOW-afspraken en had in postuur en houding iets weg van ‘de dokwerker’. “Nee,…. dat gaat niet meer, dit is het“, was zijn antwoord. Voor wat er daarna gebeurde wordt tegenwoordig in hippe kringen graag het woord ‘flabbergasted’ gebruikt. De werkgever bevroor in zijn beweging en draaide zich om. Ook op het terrasje werden enkele hoofden ongelovig omgedraaid. “Jij eet van mij dus je moet doen wat ik zeg!” ketste het over de bouwplaats. Degene die dit zei was minstens 20 jaar jonger dan de dokwerker. Mogelijk had dokwerker al gewerkt voor de vader van zijn huidige baas. “Wat zeg je?” vroeg dokwerker aan baas. “Jij eet van mij dus je moet doen wat ik zeg“, zei baas nog eens ferm. “Bekijk het maar“, zei dokwerker en draaide zich om. Baas keek eens naar het terras, besloot dit niet verder uit te vechten en liep naar zijn Mercedes ML-klasse. “Wat een hork“, klink het twee tafeltjes verderop.

Wat doe je als werknemer in zo’n geval? Draai je het wijsgerig om en zeg je: “Jij eet van mij, denk daar maar eens over na“, ga je tóch harder lopen en geef je daarmee baas impliciet gelijk met zijn opmerking, of gooi je 30 jaar vernedering van je af en stomp je hem ‘en plein public’ voor zijn bek, met de gedachte “liever brood eten dan dit nog langer te moeten meemaken?” Deze metselaar had het wellicht al vaker meegemaakt, liet zich door het zoontje van ‘de oude heer’ niet bangmaken, keek hem onbewogen aan en draaide zich vervolgens om.
Thuisgekomen zocht ik het op; wat had Marx ook al weer gezegd over wezensvreemde arbeid…. “Die entfremdete Arbeit entfremdet der Menschen seinen eignen Leib, wie die Natur ausser ihm, wie sein geistiges Wesen, sein Menschliches Wesen“. Het is een pleidooi voor het afschaffen van prívébezit en slavendom door middel van het afschaffen van loonarbeid. Marx had zich geen beter voorbeeld kunnen wensen.

In de hal van de kliniek neemt een vader afscheid van zijn zoon die hij komt brengen voor een acht-daagse behandeling. Zoon is puber en zonder vrienden, en in deze vreemde omgeving, is het een stille jongen. Hij zoekt zekerheid bij zijn vader en wil hem omhelzen, maar hij staat tegenover een onmachtige man die vastzit in zijn boosheid, teleurstelling en de onwennigheid van de omgeving. Terwijl zoon hem omarmt -hij is groter dan zijn vader en buigt zijn hoofd voorover op de schouder van vader- laat vader de armen stram langs zijn lichaam hangen en houdt zijn hoofd iets afgewend om contact te voorkomen….